Báo cáo tổng quan về Hãng thành viên và lợi ích, trách nhiệm khi trở thành thành viên Hãng kế toán, kiểm toán quốc tế (Phần 1)

Bùi Văn Mai

Phó Chủ tịch thường trực kiêm

Tổng thư ký VACPA

I. Hãng thành viên

Đã từ lâu, các Hãng kế toán, kiểm toán quốc tế đã thực hiện chủ trương kết nạp các tổ chức kế toán, kiểm toán của các quốc gia để trở thành thành viên của Hãng ở quốc gia đó. Đây là con đường nhanh nhất để mở rộng quy mô, mạng lưới của Hãng.

Các Hãng quốc tế có 2 con đường phát triển mạng lưới trong khu vực và cả thế giới: Thứ nhất là trực tiếp đầu tư con người, kỹ thuật và tài chính để thành lập chi nhánh tại quốc gia khác. Con đường thứ hai nhanh hơn là xem xét tại quốc gia muốn phát triển mạng lưới có công ty địa phương nào phù hợp thì kết nạp là thành viên, sau đó đầu tư nhân lực, kỹ thuật, tài chính... theo tình hình cụ thể.

Ông Bùi Văn Mai

Các Hãng quốc tế phát triển mạng lưới rộng khắp, trước hết để phục vụ khách hàng đa quốc gia của Hãng: Khách hàng đi đến đâu thì Hãng kế toán, kiểm toán quốc tế cũng vươn đến đó để phục vụ. Phát triển mạng lưới rộng khắp cũng là con đường mở rộng quy mô SX-KD, cũng nhằm mục tiêu lợi nhuận, thứ hạng và danh tiếng trên trường quốc tế.

Ở Việt Nam cũng vậy, ngay từ khi mới có 02 Công ty kiểm toán Việt Nam- VACO và AASC, Big 6 đã vào Việt Nam và tìm hiểu để lựa chọn công ty Việt Nam làm Hãng thành viên. Kết quả sau 13 năm, VACO đã trở thành thành viên đầy đủ của Deloitte quốc tế/ khu vực và đổi tên thành Deloitte Việt Nam như hiện nay (Deloitte Việt Nam sẽ có báo cáo riêng về con đường trở thành Hãng thành viên trong 13 năm đó).

Đến nay, trong số 150 công ty kiểm toán của Việt Nam đang hoạt động đã có chính thức là 24 công ty báo cáo là thành viên của Hãng kiểm toán quốc tế, còn 2 công ty đang hoàn thiện các thủ tục, một số công ty khác cũng đang tìm hiểu đối tác để tiếp tục trở thành thành viên Hãng quốc tế.

Báo cáo này xin gợi ý một số vấn đề để hội nghị thảo luận nhằm nâng cao hiểu biết, kinh nghiệm trong nước và quốc tế về Hãng thành viên; tiêu chuẩn, điều kiện; quyền lợi và nghĩa vụ của công ty Việt Nam khi gia nhập Hãng thành viên quốc tế. Từ đây các công ty đã là thành viên cũng tự xem xét lại; công ty đang có nguyện vọng trở thành thành viên có cơ sở để lựa chọn phù hợp với điều kiện hiện tại và chiến lược trong tương lai để rút ngắn con đường, thực hiện đúng trách nhiệm và triệt để phát huy lợi ích, nhằm thực hiện hiệu quả nhất chủ trương gia nhập Hãng thành viên quốc tế, là biện pháp hữu hiệu để đạt trình độ khu vực cùng hướng đến mục tiêu được khu vực và quốc tế thừa nhận.

Các hình thức thành viên

Có nhiều hình thức thể hiện khác nhau, thể hiện mối liên kết về trách nhiệm và quyền lợi giữa các thành viên và tổ chức quốc tế (hoặc khu vực), nhưng chung quy lại có 03 cấp độ chủ yếu sau:

- Hãng thành viên (Member firm);

- Thành viên Hiệp Hội (Associated Member);

- Hội viên thông tin/Hội viên có liên hệ (Corresponding Member).

Phân biệt sự khác nhau giữa các hình thức này trong các phần dưới đây

II. Lợi ích và trách nhiệm Hãng thành viên (Member firm)

1. Sử dụng thương hiệu quốc tế

Lợi ích và trách nhiệm đầu tiên, quan trọng nhất là sử dụng thương hiệu (tên gọi, lôgô) của Hãng quốc tế. Việc này phải được thể hiện trên một văn bản thoả thuận rất chặt chẽ, gọi là “Hợp đồng/ cam kết sử dụng thương hiệu”, thể hiện các điểm chính:

- Hãng quốc tế trao quyền/hoặc cấp phép cho công ty Việt Nam được quyền sử dụng thương hiệu/lôgô;

- Phạm vi sử dụng: Trên lãnh thổ Việt Nam cho các hoạt động SX-KD;

- Mẫu kích thước, màu sắc của thương hiệu, lô gô, vị trí đặt trên tài liệu của thương hiệu, lôgô;

- Phải được phép của cơ quan pháp luật Việt Nam;

- Không có quyền sở hữu, không được uỷ quyền, chia hoặc chuyển nhượng quyền sử dụng thương hiệu/lôgô cho người/tổ chức thứ 3...

- Thời hạn sử dụng, gia hạn sử dụng chấm dứt thoả thuận (tự nguyện, giải thể, sáp nhật, luật định...);

- Tên, lô gô, địa chỉ của công ty Việt Nam được giới thiệu trong sách, tài liệu, website của Hãng quốc tế phát hành ở nhiều nước;

Tên gọi và lô gô trong các năm trước có thể dùng tên ghép (Ví dụ: VACO-DELOITTE, NEXIA-ACPA) nhưng gần đây chỉ dùng một tên quốc tế gắn với địa danh (Ví dụ: Deloitte Việt Nam, UHY Việt Nam...)

Việc được quyền sử dụng thương hiệu quốc tế và được giới thiệu ra nước ngoài sẽ đem lại lợi ích to lớn cho công ty Việt Nam, thể hiện:

- Nâng cao uy tín và danh tiếng trong nước và quốc tế, thể hiện chất lượng dịch vụ đạt chuẩn quốc tế; tạo cơ hội tiếp cận thị trường mới;

- Tăng nhanh khách hàng và doanh thu, đồng nghĩa với tăng thu nhập cho người lao động, tăng lợi nhuận kinh doanh.

2. Được đầu tư kỹ thuật

- Trước hết là được tư vấn trong việc cơ cấu lại tổ chức bộ máy quản lý, điều hành; Xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ, các quy chế quản trị công ty; Điều lệ công ty, quy chế nhân viên, quản trị khách hàng... và quy trình kiểm soát chất lượng dịch vụ.

- Đầu tư quy trình kiểm toán theo chuẩn quốc tế (quy trình cung cấp dịch vụ tư vấn...) thể hiện ở phương pháp luận về kiểm toán, chương trình kiểm toán mẫu (thủ công hoặc bán thủ công hoặc chương trình kiểm toán trên phần mềm hệ thống...), như Deloitte Việt Nam, A&C... đã được đầu tư phần mềm kiểm toán.

- Đầu tư chuyên gia quốc tế: Công ty quốc tế có thể cử chuyên gia từ các văn phòng quốc tế sang Việt Nam hỗ trợ việc đào tạo lý thuyết và thực hành, có thể trực tiếp cùng làm việc ở Việt Nam trong các thời hạn khác nhau với việc hỗ trợ kinh phí và lộ trình khác nhau: hỗ trợ hầu hết hoặc từng phần chi phí chuyên gia...

3. Được đào tạo chuyên môn

Hãng quốc tế thường hỗ trợ đào tạo trực tiếp hoặc gián tiếp công ty thành viên Việt Nam theo nhiều hình thức khác nhau như:

- Cung cấp chương trình, tài liệu đào tạo theo chuẩn quốc tế cho Việt Nam;

- Cử chuyên gia sang Việt Nam giảng dạy, kèm cặp, cùng thực hành cung cấp dịch vụ;

- Mời chuyên gia Việt Nam tham dự các khoá học, hội thảo chuyên môn do Văn phòng Hãng quốc tế hoặc khu vực tổ chức (miễn 1 phần hoặc toàn bộ phí);

- Chương trình trao đổi nhân viên, bằng cách công ty Việt Nam cử người sang Hãng thành viên ở nước khác để cùng học tập, làm việc theo các chương trình khác nhau đạt chuẩn quốc tế;

- Được đăng cai tổ chức các hội nghị thường niên, hội thảo quốc tế tại Việt Nam như A&C, DTL, Nexia ACPA, CA&A, Phương Đông ICA...

4. Được tư vấn và cung cấp thông tin quốc tế

Hãng quốc tế thường có nhiều hình thức hỗ trợ công ty Việt Nam dưới hình thức tư vấn chuyên môn và cung cấp thông tin quốc tế:

- Cung cấp các tài liệu, bản tin, tạp chí chuyên ngành;

- Trả lời các câu hỏi, cung cấp các thông tin theo đề nghị của công ty Việt Nam;

- Cử chuyên gia sang Việt Nam để cùng tham gia lập hồ sơ đấu thầu hoặc đấu thầu các dự án hoặc thực hiện một hợp đồng kiểm toán, tư vấn theo yêu cầu của Việt Nam.

5. Được giới thiệu khách hàng

Như trình bày ở trên, khi Hãng quốc tế có nhiều khách hàng đầu tư vào Việt Nam, nếu thấy hiệu quả hơn thì họ sẽ thành lập công ty/chi nhánh 100% vốn nước ngoài ở việt Nam (như E&Y, PwC; KPMG...) hoặc giới thiệu cho Hãng thành viên của họ ở Việt Nam, như sau:

- Hãng quốc tế trực tiếp vào Việt Nam cung cấp dịch vụ với sự tham gia trực tiếp của Hãng thành viên có chia phí;

- Giới thiệu cho Hãng thành viên ở Việt Nam thực hiện (có hoặc không thoả thuận chia phí) ví dụ UHY phải trả phí giới thiệu khách hàng là 12.5% x Doanh thu...

6. Được kiểm soát chất lượng dịch vụ

Công ty Việt Nam được Hãng quốc tế kiểm soát chất lượng qua 2 giai đoạn chính: (1) Kiểm soát, đánh giá trước khi chấp nhận là thành viên và (2) kiểm soát trong quá trình hoạt động trong thời hạn thực hiện cam kết thành viên.

- Kiểm soát trước thể hiện sự đánh giá, xác nhận quy trình chất lượng dịch vụ của công ty Việt Nam. Được chấp nhận là thành viên chứng tỏ công ty Việt Nam đã bảo đảm chất lượng dịch vụ đạt yêu cầu của Hãng quốc tế. Đó là một giấy chứng nhận chất lượng – như chứng nhận IS…

- Kiểm soát trong quá trình hoạt động được thực hiện trong suốt quá trình là thành viên. Có thể có lộ trình: Kiểm soát các hợp đồng được thực hiện dưới tên Hãng quốc tế; kiểm soát tất cả dịch vụ do Hãng thành viên cung cấp. Do yêu cầu chất lượng dịch vụ ngày càng nâng cao; chuẩn mực, thông lệ quốc tế và Việt Nam luôn thay đổi nên KSLC thường niên là cực kỳ quan trọng. Công ty quốc tế có thể tiếp tục hoặc chấm dứt cam kết thành viên phụ thuộc vào chất lượng dịch vụ - ở Việt Nam đã có 1,2 công ty Việt Nam bị đình chỉ cam kết thành viên của Morison,…

7. Tuân thủ quy định (Tuyên ngôn, Điều lệ) của Hãng

Ngoài các điều khoản đã ký trong cam kết/hợp đồng, công ty Việt Nam phải tuân thủ mọi quy định của Hãng quốc tế; phải điều hành, phát triển công ty theo chiến lược, chính sách chung, nghị quyết các kỳ họp…

8. Nộp lệ phí thành viên

Là thành viên Hãng quốc tế, công ty Việt Nam phải nộp lệ phí thành viên, có thể được miễn giảm một phần trong giai đoạn đầu, tiến đến phải nộp đầy đủ theo Điều lệ/cam kết thành viên.

Phí thành viên là một khoản chi phí đáng kể, ví dụ: theo UHY, ngoài phí gia nhập lần đầu là 5000 USD, nếu doanh thu ít hơn 500.000 USD nộp phí từ 1500 USD đến 2100 USD; từ trên 500.000 USD nộp 0.165% số tăng thêm. Deloitte năm 2006 nộp trên 52.000 USD;, năm 2008 nộp trên 230.000 USD.

Do đó, công ty Việt Nam luôn luôn phải làm một bài toán hiệu quả giữa chi phí và lợi ích.

9. Mua bảo hiểm nghề nghiệp

Theo thông lệ quốc tế, tất cả các công ty kiểm toán đều phải mua bảo hiểm rủi ro nghề nghiệp. Công ty Việt Nam khi trở thành thành viên Hãng quốc tế cũng phải mua bảo hiểm nghề nghiệp theo quy định của Hãng quốc tế. Mức phí bảo hiểm có thể khác nhau nhưng cũng rất cao, ví dụ: Năm 2008, Deloitte Việt Nam mua bảo hiểm nghề nghiệp của công ty Bảo hiểm: Nautilus Indemnity Holdings là 97.613 $/năm; UHY đang dự kiến mua với mức 20.000 $/năm.

Do đó công ty Việt nam cũng phải tính toán kỹ lưỡng đến khoản chi phí này.

Bài toán lợi ích/trách nhiêm (chi phí)

Lợi ích và trách nhiệm luôn song hành với nhau. Trong kinh tế thị trường, quan hệ này phải tự điều chỉnh.

Điểm (8) “Nộp lệ phí thành viên” và điểm 9 “Mua bảo hiểm nghề nghiệp” thể hiện trách nhiệm (chi phí) của công ty Việt Nam là rất rõ ràng.

Từ điểm (1) đến điểm (7), chủ yếu là quyền lợi/lợi ích, nhưng bên cạnh đó cũng hàm chứa trách nhiệm lớn của công ty Việt Nam, ví dụ để áp dụng được kỹ thuật tiên tiến (điểm 2), công ty Việt nam cũng phải trang bị lớn về thiết bị, chi phí đào tạo cho nhân viên Việt Nam, trả phí chuyên gia…; Để được đào tạo chuyển môn (điểm 3), công ty Việt Nam cũng phải chi phí cho nhân viên đi học, dự hội thảo hoặc họp thường niên trong khu vực hoặc quốc tế…cũng là khoản chi phí lớn, và càng lớn hơn khi người đi họp phải có người phiên dịch đi cùng…

“Được kiểm soát chất lượng dịch vụ (điểm 6) cũng là một áp lực rất lớn và ngay công ty 100% vốn nước ngoài; cũng như công ty thành viên Việt Nam phải rất vất vả để vượt qua. Chất lượng dịch vụ là chỉ tiêu tổng hợp, luôn luôn đòi hỏi nỗ lực cao nhất của mọi thành viên công ty. Do đó đây là trách nhiệm nặng nề, liên tục của Hãng thành viên.

Bài toán lợi ích/trách nhiệm và hiệu quả là bài toán luôn phải được quan tâm trước và trong suốt quá trình là thành viên Hãng quốc tế.

Thông tin bổ sung: Cho đến nay vẫn chưa có một kết luận chính xác nhưng theo chúng tôi:

Ở một quốc gia thì một quốc gia thì một Hãng kế toán, kiểm toán quốc tế chỉ có một Hàng thành viên về kiểm toán (có thể có Hãng thành viên về kế toán/ tư vấn/ khác).

III. Tiêu chuẩn, điều kiện và thủ tục trở thành Hãng thành viên

1. Đối với các Hãng quốc tế thường xem xét đánh giá các tiêu chuẩn, điều kiện dưới đây khi chấp nhận Hãng thành viên:

- Được phép thành lập và hoạt động theo pháp luật Việt Nam.

- Có bộ máy tổ chức quản lý, điều hành đạt yêu cầu.

- Có quyền và khả năng cung cấp100% dịch vụ chủ yếu về kế toán, kiểm toán, tư vấn, có

kinh nghiệm quốc tế và khả năng giao dịch, liên lạc quốc tế. Có quy trình kiểm soát chất lượng và thực tế chất lượng dịch vụ đạt yêu cầu của Hãng quốc tế, có đội ngũ nhân viên chuyên nghiệp.

- Chấp thuận các điều khoản trong cam kết hợp đồng.

2. Theo kinh nghiệm của Việt Nam thì cần xét thêm các tiêu chuẩn, điều kiện sau:

- Có đội ngũ KTV khá, có trình độ ngoại ngữ càng cao càng tốt để tiếp nhận được lợi ích thành viên (kể cả Ban Giám đốc);

- Có khả năng tài chính để đầu tư kỹ thuật, đào tạo nhân viên, chi phí chuyên gia, đi học và làm việc ở nước ngoài, nộp lệ phí thành viên và mua Bảo hiểm nghề nghiệp;

- Cân bằng được lợi ích và chi phí…

3. Thủ tục trở thành Hãng thành viên

Thủ tục trở thành Hãng thành viên thông qua 05 bước sau đây:

(1) Thống nhất chủ trương, chuẩn bị các điều kiện

- Khi thành lập một công ty kiểm toán, chúng ta phải xác định được mục tiêu và chiến lược hoạt động. Trong đó, trở thành Hãng thành viên quốc tế là một trong các chủ trương căn bản, chiến lược có lộ trình để triển khai cho phù hợp chứ không thể chỉ là một quyết định đột xuất.

- Để cân bằng được lợi ích và trách nhiệm/chi phí, tại công ty Việt Nam phải chuẩn bị tương đối đủ các điều kiện. Càng có điều kiện tốt thì càng thu nhiều lợi ích hơn.

(2) Tìm hiểu đối tác, liên hệ

- Phải tự đánh giá mình để lựa chọn đối tác phù hợp. Một công ty Việt Nam chưa đủ lớn mạnh thì không thể là thành viên của một Hãng quốc tế lớn. Người lớn và giầu thường là nhờ ở sự căn cơ, kỹ càng.

- Thông qua các trang Website quốc tế (IFAC, CAPA, AFA…) qua Hội nghề nghiệp (VACPA, ACCA, CPA Australia…), chúng ta có thể liên hệ với Hãng quốc tế để bàn thảo.

(3) Chịu sự kiểm tra, đánh giá của Hãng quốc tế

Để trở thành thành viên Hãng quốc tế không thể có sự đánh giá dễ dàng; không chỉ kiểm tra một lần; không thể có sự chấp thuận ngay… mà thường phải có thời gian: nhanh là 2-3 năm như A&C (thành viên hãng HLB International); AFC (thành viên hãng BDO International)… mà thậm chí là 13 năm (như Deloitte Việt Nam).

(4) Thảo luận các cam kết/hợp đồng

- Các công ty quốc tế thường đã ký cam kết/hợp đồng với nhiều công ty kiểm toán của các nước nên các cam kết/hợp đồng đều có sẵn, có thể thay đổi chút ít với từng quốc gia hoặc mức độ quan hệ với công ty Việt Nam.

- Các công ty Việt Nam thường mới chỉ lần đầu nghiên cứu các cam kết/hợp đồng này nên cần tìm hiểu kỹ. Có thể hỏi ý kiến Chuyên gia tư vấn chuyên nghiệp; trao đổi với VACPA và các công ty bạn đã đi trước để không bị bất lợi. Khi thoả thuận, thông thường phải có lộ trình như:

- Hãng quốc tế thường có miễn hoặc giảm một phần chi phí đào tạo, cung cấp chuyên gia, phí họp thường niên; giảm lệ phí thành viên hoặc phí bảo hiểm nghề nghiệp mua ở mức thấp nhất…

- Kiểm soát chất lượng thường chặt chẽ nhưng cũng chưa đòi hỏi quá cao lúc đầu, chặt chẽ và đòi hỏi cao về sau…

- Ký cam kết thành viên/hoặc hợp đồng thành viên hãng bằng hai thứ tiếng, thường là bản gốc bằng tiếng Anh, bản dịch bằng tiếng Việt…

(5) Triển khai thực hiện cam kết thành viên

- Việc triển khai thực hiện cam kết thành viên được thực hiện trong thời hạn cam kết. Hằng năm, có thể phải đánh giá, sửa đổi bố sung cam kết; có thể tạm dựng hoặc huỷ bỏ cam kết theo điều khoản đã thoả thuận.

- Ngoài 5 thủ tục thông thường trên, theo quy định tại Khoản 4, Điều 24, Nghị định 105/2004/NĐ-CP Điểm 4.Mục II, Thông tư 64/2004/TT-BTC “Sau khi đựoc chấp nhận là thành viên, trong thời hạn 30 ngày, doanh nghiệp kiểm toán phải đăng ký kinh doanh, thay đổi tên, lô gô, phải thông báo với Bộ Tài chính” và Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA); phải xúc tiến quảng bá, giới thiệu Hãng thành viên và thay đổi khác…

(Còn tiếp)

Posted in: Kiểm toán,Tin tức kiểm toán,VACPA